Lessen uit ‘Wat wel kan’

Jack Kruf

Er zijn niet vaak rapporten – mede door de omvang van de crisis op landelijk niveau (in Nederland) met betrekking tot het dossier stikstof – waar zo naar is uitgekeken dan het rapport van Johan Remkes: ‘Wat wel kan: Uit de impasse en een aanzet voor perspectief’

Er zijn niet veel rapporten die de geschiedenis van Nederland in een dergelijke setting belichten. Geen rapporten waar de spelers op het veld zo helder en onomwonden worden neergezet, hun (eigen) belangen geduid, drives en gedrag beschreven.  

Er is bijna geen rapport zo helder in het feit dat de besturing van het publieke domein – de Grondwet met publieke en persoonlijke waarden van burgers is basis – niet heeft geleverd en op onderdelen zelfs volledig heeft gefaald.

De verklaringen hiervoor staan in het rapport. Het zijn geen afwijkingen van wat wij denken dat kunde van besturen zou moeten zijn uit academisch theoretisch perspectief of van onze ethiek van normen en waarden. Nee, het blijken kernfactoren en -processen van de wereld van bestuurskunde zelve te zijn. Het is de wereld van de dagdagelijkse praktijk van politiek die in het rapport naar voren komt, waarin besturing zich toont in de vorm van macht en invloed. Machiavelli had gelijk. Dit is het resultaat van een collectieve zoektocht van decennia. Het is de Gestalt van de kunde van het besturen en van bestuurskunde: wiebelig en niet secuur.

Wij allen zouden met dit rapport in de hand nu ernstig in de spiegel moeten kijken en ons diep schamen

Het rapport is voer voor bestuurskundigen. Dit rapport legt een wereld van besturing bloot, die ik niet eerder heb gelezen of heb geleerd in de collegezalen der bestuurskunde. Het is alsof wij zelf niet kunnen voldoen aan wat wij vinden dat bestuurskunde zou moeten zijn. Dit rapport bewijst dat. Een kans doet zich voor om de besturing van Nederland – zo helder door de auteur geformuleerd – in hun wetenschap opnieuw door de handen te laten gaan, aan te scherpen, op onderdelen te herzien, uitgangspunten te herwegen c.q. te heroverwegen. Een kans om de wetenschap door te ontwikkelen en in de praktijk te laten landen.

Het rapport is zeker ook voer voor elke kiezer, elke bestuurder, volksvertegenwoordiger, bestuurder, manager, adviseur, controller, strateeg, beleidsmaker en dienstverlener in dienst van overheden, bedrijven, banken en adviesbureaus, voor elke consument, voor elke spaarder en belegger.

Wij allen zouden met dit rapport in de hand nu ernstig in de spiegel moeten kijken en ons diep gaan zitten moeten schamen. Overigens het woord moeten komt zelf 99 keer voor in het rapport. Op zich is dit al een teken aan de wand. Het woord dat verschijnt als de externe drive vele malen groter is dan de interne drive, persoonlijk én zakelijk, privé en publiek.

Ontwerp Kruf (2020), bron De Graaf (2012).

Ik hoop dat dit rapport de klaslokalen ingaat om er (heel veel) van te leren. In mijn ogen heeft de wetenschap van bestuurskunde hier een leidende rol. Immers zij onderzoeken relevante mechanismen in het openbaar bestuur, doceren vele jonge mensen, managers, experts, bestuurders en zelfs adviseren aan het besturend kader van Nederland.

Het woord moeten komt 99 keer voor in het rapport. Op zich is dit al een teken aan de wand.

Hebben wij bestuurskundig iets over het hoofd gezien, dat dit zo uit de hand kon lopen? Wat is de reden dat wij in staat bleken effectief te navigeren naar wat wij wettelijk hebben verankerd inzake borging en bescherming van waarden voor dieren, mensen en natuur? Waarom zijn wij zo aan het tobben en vooruitschuiven? Het zijn hier lessen die geleerd (nog één keer dan)  moeten worden.

Het rapport van Remkes zou aanleiding kunnen zijn een evaluatie van de wetenschap bestuurskunde te starten. Een prikkel voor de diverse universiteiten en hogescholen om de koppen eens bij elkaar te steken en te zien wat geleerd kan en moet worden.

Het rapport is uniek in de Nederlandse geschiedenis en wellicht een turning point in de collectieve analyse van relevante vraagstukken. Ex ante in plaats van ex post is  daarbij wel een dingetje in wat wijzelf zo graag prediken over goede publieke sturing. Een rijke bron ligt voor ons. Aan de slag.

Bibliografie

Graaf, A. de en Kunst, K. (2012) Einstein en de kunst van het zeilen: Praktijkboek over leiderschap en communicatie. Amsterdam: Uitgeverij SWP.

Kruf, J.P. (2020). My Word. Breda: Civitas Naturalis.